Monkeypox is een pokkenvirus en het komt vooral voor in landen in West-Afrika en Midden-Afrika. In mei 2022 werd de ziekte bij mensen in Europa vastgesteld die geen directe link met de gebieden in Afrika hadden. Dat betekent dat de ziekte zich in Europa verspreidt.
Wat is monkeypox (apenpokken)?
Monkeypox, vaak apenpokken of apenpokkenvirus genoemd, is een virusinfectie die oorspronkelijk vooral in West- en Midden-Afrika voorkwam. Soms komt er een reiziger uit die regio naar Europa met deze ziekte. Deze zoönose (ziekte die van dier op mens kan overgaan) komt vooral voor bij knaagdieren in Afrika. Sinds het voorjaar van 2022 verspreidt de ziekte zich ook in andere delen van de wereld, waaronder in Nederland. De ziekte verloopt bij mensen meestal mild.
Meldingen apenpokken
Sla de grafiek Meldingen apenpokken over en ga naar de datatabelIn Nederland is bij 656 mensen monkeypox vastgesteld (laatste update 18 juli 2022).
Film: bijpraten over monkeypox (apenpokken)
Symptomen van monkeypox (apenpokken)
De verschijnselen van een besmetting met monkeypox lijken op die van een besmetting met pokken, maar verloopt in het algemeen veel milder. De ziekte begint vaak, maar niet altijd, met:
- koorts
- hoofdpijn
- spierpijn
- gezwollen lymfeklieren
- rillingen
- moeheid
Na 1-3 dagen krijg je uitslag. Deze uitslag begint met vlekken die overgaan in blaasjes. Na het indrogen van de blaasjes blijven korsten over die uiteindelijk na 2-3 weken van de huid afvallen. Het is mogelijk dat er littekens komen op de plekken van de blaasjes. Bij een aantal personen in de huidige uitbraak is sprake van proctitis, een pijnlijke ontsteking van het slijmvlies van de endeldarm (het laatste deel van de darm).
Hoe ziet apenpokken eruit
Fase 1
Vinger met apenpokken, fase 1
FAse 2
Vinger met apenpokken, fase 2
Fase 3
Vinger met apenpokken, fase 3
Verspreiding
In Nederland wordt bij steeds meer mensen monkeypox vastgesteld. Iedereen kan monkeypox krijgen en het virus komt voor in alle leeftijdscategorieën. De meeste besmettingen zijn gevonden bij MSM mannen die seks hebben met mannen (mannen die seks hebben met mannen). Monkeypox wordt overgebracht door intiem contact zoals zoenen, vrijen en seks. Het virus kan binnendringen via de slijmvliezen en kleine wondjes of scheurtjes in de huid. Mogelijk kan het virus zich ook verspreiden via druppels uit blaasjes of uit de mond-keelholte, hoewel deze kans momenteel als laag wordt ingeschat.
Zodra er zichtbare verschijnselen zijn (blaasjes, korsten) ben je sowieso besmettelijk voor anderen. Blaasjes kunnen echter ook op minder zichtbare plekken zitten, zoals in je mond of in de endeldarm en dan lijken ze meer op aften. Sommige mensen hebben griepachtige klachten voordat de blaasjes verschijnen. Mensen met deze ziekteverschijnselen beschouwen we op dit moment ook als besmettelijk.
Bron- en contactonderzoek
Als iemand positief test voor monkeypox, dan start de GGD Gemeentelijke Gezondheidsdienst het bron- en contactonderzoek. Bij dit onderzoek probeert de GGD te achterhalen waar de besmetting mogelijk heeft plaatsgevonden en met wie er nog meer contact is geweest. Het is belangrijk om deel te nemen aan het bron- en contactonderzoek. Hoe eerder de GGD de personen met wie contact is geweest kan informeren, hoe eerder een mogelijke nieuwe besmetting kan worden voorkomen. Vooral omdat de incubatietijd nu gemiddeld op 8,5 dag lijkt te liggen. Het kan echter tot zo’n 3 weken duren totdat je klachten krijgt.
Isolatie
Als iemand positief test op monkeypox moet diegene in isolatie blijven. Je mag dan geen contact met anderen hebben tot alle klachten voorbij zijn. Bij monkeypox is daarvan sprake als alle korsten - die door de blaasjes worden veroorzaakt - van de huid zijn afgevallen. De korsten kunnen het virus namelijk nog overdragen. Vaak blijft de uitslag als langste aanwezig. Als er (ook) sprake is van proctitis, moeten alle klachten passend bij proctitis (zoals anale pijn) voorbij zijn.
Vaccinatie
Op 7 juli 2022 besloot het ministerie van VWS Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport om mensen die een verhoogd risico op een besmetting met monkeypox hebben, preventief te vaccineren. Het gaat om:
- deelnemers aan de landelijke hiv humaan immunodeficientievirus-PreP-regeling. Dit zijn mannen die seks hebben met mannen en transgenders die niet besmet zijn met hiv maar wel een verhoogd risico hierop hebben.
- mensen op de wachtlijst voor de landelijke hiv-PrEP pre-expositie profylaxisis-regeling. Mannen met hiv met een verhoogd risico ontvangen (via hun behandelaar) een uitnodiging.
- mannen die seks hebben met mannen en regelmatig op de soa Seksueel overdraagbare aandoeningen-poli komen.
Vaccinatie is alleen mogelijk als je hiervoor een uitnodiging hebt ontvangen. De serie bestaat uit twee prikken waar vier weken tijd tussen zit. In combinatie met een oude pokkenvaccinatie is 1 vaccinatie voldoende. Op dit moment wordt uitgewerkt wanneer gestart wordt met vaccineren, wie precies worden uitgenodigd voor vaccinatie en op welke wijze.
Over het vaccin
Het vaccin dat wordt gebruikt is het pokkenvaccin Imvanex® en is in Europa geregistreerd voor volwassenen ter bescherming tegen pokken. Omdat het pokkenvirus en het apenpokkenvirus veel op elkaar lijken, is de verwachting dat het ook beschermt tegen een infectie met het monkeypoxvirus.
De werkzaamheid tegen monkeypox is alleen in dierstudies onderzocht. Bij proefdieren beschermt het vaccin tegen een ernstige infectie als zij worden blootgesteld aan het apenpokkenvirus na vaccinatie. Maar er zijn géén grote studies bij mensen waarbij gekeken is hoe goed het vaccin beschermt tegen symptomatische infectie of tegen ernstige ziekte door apenpokken. Daarom wordt gelijktijdig met het vaccineren ook een studie gestart naar de werkzaamheid tegen apenpokken.