Monkeypox is een type pokkenvirus en het komt vooral voor in landen in West-Afrika en Midden-Afrika. In mei 2022 werd de ziekte bij mensen in Europa vastgesteld die geen directe link met de gebieden in Afrika hadden. We zien dat de ziekte zich nu verspreidt in Europa en andere gebieden waar de ziekte van oorsprong niet voorkomt.
Wat is monkeypox (apenpokken)?
Monkeypox, ook vaak apenpokken genoemd, is een virusinfectie die oorspronkelijk vooral in West- en Midden-Afrika voorkwam. Soms komt er een reiziger uit die regio naar Europa met deze ziekte. Het is een zoönose (ziekte die van dier op mens kan overgaan) waar vooral knaagdieren in Afrika de bron van zijn. Sinds het voorjaar van 2022 verspreidt de ziekte zich ook in andere delen van de wereld, waaronder in Nederland. In de huidige uitbraak spelen dieren geen rol bij de verspreiding, maar vindt verspreiding van mens op mens plaats. De ziekte verloopt bij mensen meestal mild.
Infecties met apenpokken
In Nederland is bij 1256 mensen monkeypox (apenpokken) vastgesteld (tot 12 december 2022). Medio januari volgt de volgende update.
Meldingen apenpokken
Sla de grafiek Meldingen apenpokken over en ga naar de datatabelEr zit een vertraging van enkele dagen tussen wanneer een persoon voor het eerst symptomen van monkeypox vertoont (de eerste ziektedag) en de datum dat deze persoon gemeld wordt bij de GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst). Er zijn daarom meestal geen meldingen van personen met een eerste ziektedag vlak voor de laatste update van de data.
Meldingen monkeypox per regio
| Regio | Aantallen |
|---|---|
| Regio Limburg | 46 |
| Regio Noord | 25 |
| Regio Noord-Holland & Flevoland | 729 |
| Regio Oost | 84 |
| Regio Utrecht | 66 |
| Regio West | 216 |
| Regio Zeeland & Brabant | 90 |
Symptomen van monkeypox (apenpokken)
De verschijnselen van een besmetting met monkeypox lijken op die van een besmetting met pokken, maar monkeypox verloopt in het algemeen veel milder. Het belangrijkste symptoom is de huiduitslag die eruit kan zien als rode vlekken, bultjes of blaasjes. Deze bultjes of blaasjes vormen uiteindelijk de pokken die pijnlijk kunnen zijn. Na het indrogen van de pokken blijven korsten over die uiteindelijk na 2-3 weken van de huid afvallen. Het is mogelijk dat er littekens komen op de plekken van de pokken.
Ook horen algemene klachten bij het ziektebeeld, zoals:
- koorts
- hoofdpijn
- spierpijn
- gezwollen lymfeklieren
- rillingen
- moeheid
Bij een deel van de mensen begint monkeypox met algemene klachten en volgt de huiduitslag, bij een ander deel is het andersom. In de huidige uitbraak zien we bij een aantal personen proctitis, een pijnlijke ontsteking van het slijmvlies van de endeldarm (het laatste deel van de darm). Soms is proctitis de enige klacht.
Hoe ziet apenpokken eruit
Fase 1
Vinger met apenpokken, fase 1
FAse 2
Vinger met apenpokken, fase 2
Fase 3
Vinger met apenpokken, fase 3
Besmettelijkheid
In Nederland wordt bij steeds meer mensen monkeypox vastgesteld. Iedereen kan monkeypox krijgen en het virus komt voor in alle leeftijdscategorieën. De meeste besmettingen zijn tot nu toe gevonden bij MSM (mannen die seks hebben met mannen). Het grootste risico op besmetting hebben mannen die vaak seks hebben en meerdere partners hebben. Monkeypox wordt overgebracht door intiem contact, zoals zoenen, vrijen en seks, met iemand die besmet is. Heel soms wordt het ook via onbeschermd contact met besmet materiaal (bijvoorbeeld beddengoed) overgebracht. Het virus kan binnendringen via de slijmvliezen en kleine wondjes/scheurtjes in de huid. Mogelijk kan het virus zich ook verspreiden via druppels uit blaasjes of uit de mond-keelholte, hoewel deze kans momenteel als laag wordt ingeschat.
Je kunt mogelijk al besmettelijk zijn voordat er zichtbare verschijnselen zijn. Sommige mensen hebben griepachtige klachten of uitslag voordat de blaasjes verschijnen. Blaasjes kunnen ook op minder zichtbare plekken zitten, zoals in de mond of in de endeldarm en dan lijken ze meer op aften. Sommige mensen hebben maar 1 blaasje. Ook de korsten van de blaasjes zijn nog besmettelijk.
Close-up van een pok
Voorkomen van besmettingen
Er zijn verschillende manieren om besmetting te voorkomen en neem hierin ook je verantwoordelijkheid. Door minder of geen risicovolle contacten te hebben, kun je de kans verlagen om monkeypox te krijgen. Hoe minder seks- en knuffelcontacten, hoe minder kans op besmetting. Ook door het tijdig herkennen van klachten die passen bij monkeypox kun je besmetting voorkomen.
Als er een vermoeden is van besmetting bij jezelf of bij een ander is het belangrijk om geen intiem contact of seks te hebben. Ook niet met een condoom. En maak snel een testafspraak bij de GGD (Gemeentelijke Gezondheidsdienst) of je huisarts. Als de testuitslag positief is dan start de GGD een bron- en contactonderzoek.
Bron- en contactonderzoek
Als iemand positief test op monkeypox, dan start de GGD het bron- en contactonderzoek. Bij dit onderzoek probeert de GGD te achterhalen wat de bron is van de besmetting en met wie er nog meer contact is geweest. Het is belangrijk om deel te nemen aan het bron- en contactonderzoek. Hoe eerder de GGD de personen met wie contact is geweest kan informeren, hoe eerder een mogelijke nieuwe besmetting kan worden voorkomen. Vooral omdat de incubatietijd nu gemiddeld op 8,5 dag lijkt te liggen. Het kan echter tot zo’n 3 weken duren totdat iemand klachten krijgt.
In het bron- en contactonderzoek wordt onderscheid gemaakt tussen laag,- midden, - en hoogrisicocontact van een besmet persoon. Voor de verschillende risicogroepen gelden specifieke leefregels. In overleg met de GGD komt een hoogrisicocontact in aanmerking voor een PEP (postexpositie) vaccinatie.
Isolatie
Als iemand positief test op monkeypox moet diegene in isolatie blijven en de leefregels volgen. Er mag geen lichamelijk contact zijn met anderen tot alle klachten voorbij zijn. Bij monkeypox is daarvan sprake als alle korsten - die door de blaasjes worden veroorzaakt - van de huid zijn afgevallen en er weer nieuwe huid zichtbaar is. De korsten kunnen het virus namelijk nog overdragen. Vaak blijft de uitslag als langste aanwezig. Als er (ook) sprake is van proctitis (ontsteking van het slijmvlies van de endeldarm), moeten alle klachten passend bij proctitis (zoals anale pijn) voorbij zijn.
Samenwerking
Het RIVM werkt nauw samen met Soa Aids Nederland en de regionale GGD’en inclusief de Centra voor Seksuele Gezondheid in de bestrijding van het monkeypoxvirus. Het RIVM geeft richtlijnen voor diagnostiek, bron- en contactonderzoek en algemene medische informatie. Ook geeft het RIVM informatie over het vaccin en de vaccinatie en informeren we de GGD’-en over het uitvoeren van de vaccinatie. Verder zorgen we voor vervoer en distributie van de vaccins en registreren we de gegevens over de vaccinatie voor monitoring en onderzoek. De GGD’en zijn regionaal coördinator van het vaccinatieprogramma. Soa Aids Nederland heeft nauwe contacten met de doelgroep en andere betrokkenen en zorgt voor de outreach en voorlichting over hoe besmetting met monkeypox te voorkomen.
DNA (deoxyribonucleic acid) van monkeypox-virus in rioolwater
Rioolwater kan een graadmeter voor de gezondheid in Nederland zijn. Veel ziekten die bij een groep mensen voorkomen, zijn in het rioolwater te zien. Het RIVM doet daarom onderzoek naar het monkeypox-virus in het rioolwater. Lees meer over het rioolwateronderzoek naar het apenpokkenvirus.
